Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, finans dışı firmaların net döviz açık pozisyonu, 2023 yılının Aralık ayında kritik bir seviyeye ulaşarak 188,5 milyar dolara yükseldi. Bu artış, Kasım ayındaki 186,2 milyar dolarlık açığın üzerine çıkarak şirketlerin döviz kuru riskine olan hassasiyetini bir kez daha gündeme getirdi.
Ekonomik istikrara yönelik önemli bir gösterge olan bu veri, Türk şirketlerinin finansal sağlığı açısından yakından takip ediliyor. Döviz açığının artması, kurlardaki dalgalanmalara karşı firmaların kırılganlığını artırarak, maliyetlerde ve borçluluk oranlarında potansiyel yükselişlere işaret ediyor.
Kurumsal Döviz Açığı Neden Önemli?
Net döviz açık pozisyonu, bir şirketin veya ülkenin döviz cinsinden varlıkları ile döviz cinsinden yükümlülükleri arasındaki farkı ifade eder. Varlıkların yükümlülüklerden az olması durumunda açık pozisyon oluşur. Bu durum, özellikle yerel para biriminin değer kaybetmesi halinde, döviz cinsinden borçları olan firmaların maliyetlerinin artmasına ve finansal baskı altına girmelerine neden olabilir.
Aralık Ayı Rakamları Neler Söylüyor?
TCMB tarafından açıklanan son verilere göre, 2023 Aralık ayında finans dışı firmaların döviz pozisyonu detayları şu şekilde şekillendi:
- Kısa Vadeli Varlıklar: 145,4 milyar dolar
- Kısa Vadeli Yükümlülükler: 16,7 milyar dolar
- Kısa Vadeli Net Pozisyon: Firmalar kısa vadede 128,7 milyar dolarlık bir fazla pozisyonda bulunuyor. Bu, kısa vadeli döviz varlıklarının yükümlülüklerini önemli ölçüde aştığını gösteriyor.
Ancak uzun vadeli görünümde durum farklılaşıyor:
- Uzun Vadeli Varlıklar: 73,3 milyar dolar
- Uzun Vadeli Yükümlülükler: 390,5 milyar dolar
- Uzun Vadeli Net Pozisyon: Firmalar uzun vadede 317,2 milyar dolarlık çok daha büyük bir açık pozisyona sahip.
Bu verilere göre, kısa vadeli fazla pozisyonun uzun vadeli açığı kapatmaya yetmediği görülüyor. Toplam net döviz açık pozisyonu, uzun vadeli açıktan kısa vadeli fazlanın düşürülmesiyle 188,5 milyar dolar olarak hesaplanmıştır (317,2 milyar dolar – 128,7 milyar dolar = 188,5 milyar dolar).
Geçmiş Yıllara Göre Durum: Yıllık Karşılaştırma
Aralık 2023’teki 188,5 milyar dolarlık net açık, bir önceki yılın aynı dönemine göre kayda değer bir artışı temsil ediyor. 2022 yılının Aralık ayında finans dışı firmaların net döviz açık pozisyonu 160,9 milyar dolar seviyesindeydi. Bu, bir yıl içerisinde döviz açığının yaklaşık 27,6 milyar dolar arttığını gösteriyor. Süregelen bu artış eğilimi, firmaların döviz borçluluğunun ve dolayısıyla kur riskine maruziyetlerinin yükseldiğini ortaya koyuyor.
Firmalar Neden Açık Pozisyonda Kalıyor?
Türkiye ekonomisinde faaliyet gösteren birçok firmanın üretimde veya ticaretlerinde ithal girdi kullanması, döviz cinsinden borçlanmayı zorunlu kılabilmektedir. Özellikle büyük ölçekli yatırım projeleri veya enerji gibi sektörlerdeki firmalar, uzun vadeli ve yüksek meblağlı döviz kredilerine ihtiyaç duyabilmektedir. Bu durum, döviz varlıklarını dengeleyecek yeterli ihracat geliri veya döviz cinsi alacakları olmayan firmaları açık pozisyonda bırakabilmektedir.
Merkez Bankası ve ekonomi yönetimi, şirketlerin döviz açık pozisyonlarını azaltmaya yönelik çeşitli politikalar ve teşvikler uygulasa da, küresel ekonomik koşullar ve iç dinamikler bu dengenin korunmasını zorlaştırabiliyor. Finans dışı firmaların net döviz açık pozisyonundaki bu yükseliş, piyasalar tarafından yakından izlenmeye devam edecek önemli bir gösterge niteliğindedir.