Türkiye ekonomisinde kritik bir gösterge olan sektörlerin finansman açığı, 2023 yılının üçüncü çeyreğinde rekor seviyeye ulaşarak 12 trilyon TL’yi aştı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan finansal hesaplar verilerine göre, bu rakam bir önceki çeyreğe göre %34.8, geçen yılın aynı dönemine göre ise tam %125.7‘lik dikkat çekici bir artışı temsil ediyor. Özellikle hanehalkı ve finansal olmayan şirketlerin açıkları, genel tablodaki yükselişin ana motorları oldu.
Sektörler Arası Finansman Durumu: Kim Ne Kadar Açık Verdi?
Üçüncü çeyrekte kaydedilen 12 trilyon TL’lik toplam finansman açığı, önceki çeyrekteki 8.9 trilyon TL’lik açığa kıyasla önemli bir sıçramayı işaret ediyor. Yıllık bazda, yani 2022’nin üçüncü çeyreğine göre ise açık iki kattan fazla büyümüş durumda. Bu durum, Türkiye ekonomisindeki aktörlerin borçlanma ihtiyacının ve finansman talebinin hızla arttığını gösteriyor.
Hanehalkı ve Finansal Olmayan Kuruluşlar Başrolde
- Hanehalkı: Toplam açığın en büyük kısmını, 5.6 trilyon TL ile hanehalkı oluşturdu. Hanehalkının açığı, bir önceki çeyreğe göre %29.5, geçen yılın aynı dönemine göre ise %105.7 oranında arttı. Bu artış, tüketicilerin harcama ve yatırım ihtiyaçlarını borçlanma yoluyla finanse etme eğiliminin güçlendiğini ortaya koyuyor.
- Finansal Olmayan Kuruluşlar: Reel sektör olarak da bilinen finansal olmayan kuruluşların finansman açığı 4.5 trilyon TL‘ye ulaştı. Bu kalemdeki artış, çeyreklik bazda %31.8, yıllık bazda ise %129.2 olarak gerçekleşti. Şirketlerin yatırım ve işletme sermayesi ihtiyaçlarını karşılamak için yoğun borçlanma yoluna gittiği gözlemleniyor.
Finansal Kuruluşlarda Büyük Sıçrama
Finansal kuruluşların finansman açığı, üçüncü çeyrekte 1.7 trilyon TL‘ye yükselerek tüm sektörler arasında en yüksek artış oranını kaydetti. Bir önceki çeyreğe göre %65.5, geçen yılın aynı dönemine göre ise %221.7 gibi çarpıcı bir artış gösterdi. Bu durum, finans sektörünün kendi içindeki borçlanma ve fonlama yapısında önemli değişimlere işaret edebilir.
Devlet Sektörü ve Hanehalkına Hizmet Eden Kâr Amacı Gütmeyen Kuruluşlar (HHKAKK)
- Devlet Sektörü: Genel tablonun aksine, devlet sektörü 2023 üçüncü çeyrekte 165 milyar TL finansman fazlası verdi. Bir önceki çeyreğe göre %11.4’lük bir artışla fazlasını yükselten devlet, diğer sektörlerin açığını kısmen dengeleyici bir rol oynadı.
- HHKAKK: Hanehalkına Hizmet Eden Kâr Amacı Gütmeyen Kuruluşlar (dernekler, vakıflar vb.) ise 38 milyar TL finansman fazlası kaydetti. Ancak bu fazlalık, bir önceki çeyreğe göre %30’luk bir düşüşle zayıflamış oldu.
Bu Açıklar Ne Anlama Geliyor?
Sektörlerin toplam finansman açığındaki bu hızlı yükseliş, genel ekonomik aktivite, enflasyonist ortam ve kredi piyasalarındaki gelişmelerle yakından ilişkilidir. Yüksek açıklar, ekonominin dış finansmana veya iç borçlanmaya olan bağımlılığını artırabilir. Özellikle hanehalkı ve şirketlerin artan borç yükü, faiz oranlarındaki olası değişikliklere karşı kırılganlığı yükseltme potansiyeli taşımaktadır. Devletin fazlası ise bütçe disiplini açısından olumlu bir gelişme olarak yorumlanabilirken, toplam ekonomik denge üzerindeki etkisi diğer sektörlerin devasa açıkları karşısında sınırlı kalmaktadır.