Türkiye ekonomisinin can damarlarından biri olan alışveriş merkezi (AVM) ve perakende sektörü, istihdama katkısı ve dinamizmiyle öne çıkarken, sektördeki çalışma koşullarına dair endişe verici bir tablo ortaya çıktı. KOOP-İŞ Sendikası tarafından yapılan son açıklamalar, sektördeki emekçilerin düşük ücret, uzun çalışma saatleri, iş güvencesizliği ve sendikasızlaşma gibi ciddi sorunlarla boğuştuğunu gözler önüne seriyor. Bu durum, sektörün sürdürülebilirliği ve çalışanların refahı açısından acil önlemler alınması gerektiğini vurguluyor.
AVM ve Perakende Sektöründe Derinleşen Sorunlar
KOOP-İŞ Sendikası Genel Başkanı Eyüp Alemdar’ın ifadelerine göre, AVM ve perakende sektörü, Türkiye’de milyonlarca kişiye istihdam sağlayan ve ekonomik büyümeye önemli katkılar sunan stratejik bir alandır. Ancak bu parlak görünümün ardında, özellikle pandemi sonrası dönemde daha da kötüleşen çalışma koşulları yatıyor. Sektör, gençlerin ve kadınların yoğun olarak istihdam edildiği bir yapıya sahipken, bu gruplar mevcut olumsuzluklardan en çok etkilenen kesim oluyor.
Düşük Ücretler ve Mesai Sömürüsü
- Asgari Ücret Tuzağı: Sektördeki çalışanların büyük çoğunluğu, enflasyon karşısında eriyen asgari ücretle yaşam mücadelesi veriyor. Neredeyse her çalışanın asgari ücretli olduğu bir yapı hakim.
- Uzun Çalışma Saatleri: Günlük 10-12 saate varan çalışma süreleri, haftada 6 hatta bazı durumlarda 7 gün çalışma zorunluluğu standart haline gelmiş durumda. Bu durum, iş sağlığı ve güvenliği açısından ciddi riskler barındırıyor.
- Ödenmeyen Fazla Mesailer: Yasalara aykırı olmasına rağmen, uzun çalışma saatlerinin karşılığı olan fazla mesai ücretleri genellikle ödenmiyor veya eksik ödeniyor. Bu durum, emek sömürüsünün en bariz örneklerinden birini teşkil ediyor.
İş Güvencesizliği ve Performans Baskısı
AVM ve perakende sektöründe, çalışanların iş güvencesi de ciddi tehdit altında. Kısa süreli sözleşmeler, performans odaklı ücretlendirme modelleri ve her an işten çıkarılma korkusu, çalışanlar üzerinde büyük bir psikolojik baskı oluşturuyor. Özellikle yeni açılan AVM’lerde veya mağazalarda, personel sayısının yeterli olmaması nedeniyle mevcut çalışanların yükü daha da artıyor.
Sendikasızlaşma ve Örgütlenme Önündeki Engeller
KOOP-İŞ Sendikası’nın verilerine göre, AVM ve perakende sektöründe sendikalaşma oranı yalnızca %4 seviyesinde. Bu denli düşük bir oran, çalışanların örgütlenme özgürlüklerinin önündeki engelleri ve işten çıkarılma korkusunu açıkça ortaya koyuyor. Sendikaya üye olmak isteyen çalışanların çeşitli baskılarla karşılaştığı ve işlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldığı belirtiliyor. Bu durum, işverenlerin sendikalaşmayı caydırma politikalarının bir sonucu olarak yorumlanıyor.
Temel Hakların İhlali
- Yıllık İzin Hakkı: Çalışanların yasal hakları olan yıllık izinleri, iş yoğunluğu veya personel eksikliği gerekçe gösterilerek kullandırılmıyor veya paraya çevriliyor.
- Doğum İzni ve Kadın Hakları: Kadın çalışanların doğum izinleri ve çocuk bakımı gibi temel hakları konusunda da sıkıntılar yaşandığı, bazı durumlarda bu hakların kısıtlandığı belirtiliyor.
- Dinlenme Hakkı: Uzun mesai saatleri ve yetersiz personel nedeniyle çalışanların dinlenme ve molaları da çoğu zaman aksatılıyor.
KOOP-İŞ’ten Hükümet ve Parlamentoya Çağrı
KOOP-İŞ Sendikası Genel Başkanı Eyüp Alemdar, sektördeki bu olumsuz tabloya karşı hükümeti ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni göreve çağırdı. Alemdar, başta Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olmak üzere ilgili kurumların denetimlerini artırması, iş yasalarına aykırı uygulamalara karşı caydırıcı cezalar uygulaması gerektiğini vurguladı. Sendikalaşmanın önündeki engellerin kaldırılması ve çalışanların örgütlenme özgürlüğünü güvence altına alacak yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi de sendikanın temel talepleri arasında yer alıyor.
Sektördeki bu sorunların çözümünün, yalnızca çalışanların yaşam kalitesini artırmakla kalmayacağı, aynı zamanda perakende sektörünün daha adil, sürdürülebilir ve verimli bir yapıya kavuşmasını sağlayacağı belirtiliyor. Bu çağrılar, piyasa dinamikleri içinde insani çalışma koşullarının önemini bir kez daha gündeme getiriyor.